İşletici veya bölge kurucu işletmenin bulunmadığı bölgelerde yasal düzenlemelerle verilen görevler, Bölge Müdürlüklerince yürütülmektedir.

Kırmızı Hat: Gümrük Muayene memuru eşyanın taşındığı aracın ya da kapların fiziki olarak açılmasını isteyebilmektedir. Aracın veya kapların açılması sonucu fiziki olarak yapılan bu kontrollere kırmızı hat denilmektedir. Kırmızı hattın uygulanabilmesi için taşınan eşyanın aşağıda gösterilen ürün grupları arasında yer alması gerekmektedir.

- Petrol ve petrol ürünleri,

- Tütün ve tütün yerine geçen işlenmiş maddeler (sigara vb.),

- Çay, şeker kahve,

- Baharat ürünleri,

- Kakao ve kakao müstahzarları,

- Her türlü alkollü içecekler (bira hariç),

- Elektronik eÅŸya (televizyon, bilgisayar vb.),

Adı geçen ürünlerin kaçakçılığa konu olması halinde daha sonradan tespit edilebilmesi imkânsız olduğu için genel olarak kırmızı hatta denetlenmektedir. Bunun dışında ihbar veya şüphe gibi durumlarda da gümrük muayene memuru incelemeyi kırmızı hatta yapabilmektedir. Kırmızı hat kendi içerisinde tam muayene, kısmi muayene ve haricen muayene olmak üzere üç ana gruba ayrılmaktadır. Tam muayeneye karar verilmesi halinde araç içerisindeki tüm eşyalar istisnasız kontrol edilmektedir. Kısmi muayenede araç içersinden örnekleme yoluyla birkaç koli alınarak denetlemeye tabi tutulmaktadır. Haricen muayenede ise gümrük muayene memuru araç içerisindeki eşyaları sayarak kontrol etmenin dışında kolilerin veya kapların açılmasına gerek görmemektedir.

Sarı Hat: araç üzerinde fiziki muayeneye gerek görülmeksizin evrak üzerinden denetleme ve kontroller gerçekleştirilmektedir. Evrak üzerinde şüphe yaratacak bir durum varsa muayene memuru sarı hattı kırmızı hatta çevirebilmektedir.

Mavi Hat: mavi hatta kontroller yapılmamaktadır. Aracın şevki sağlandıktan sonra evraklar gümrük idaresine gönderilmekte, gümrük idaresi tarafından arşivlenmektedir. Bu hattan sadece gümrüklerce tanınmış kişi statüsüne sahip özel ve tüzel kişiler yararlanmaktadır.

Yeşil Hat: Üst düzey bürokratlar, askeri yetkililer ile birlikte dış işleri mensuplarının yararlandıkları gümrük kontrol hattıdır. Bu durumda eşyanın girişinde ve çıkışında hiçbir kontrol ve denetim söz konusu olmamaktadır.

Gümrük Muayene memuru kontrollerini gerçekleştirerek denetimi tamamladıktan sonra işlemin uygun olması halinde beyannameye kaşesini basarak onay vermekte ve gümrük ihracat rejimi sona ermektedir. Bununla birlikte araç artık uluslararası taşımaya, dolayısıyla sınır geçişine hazır hale gelmektedir. Bu işlemin ardından araç gümrük çıkış kapısına transit beyannamesi hazırlanarak sevk edilmektedir. Bu işlemlerin gerçekleşmesi sırasında taşımacı tır karnesi ve CMR evrakını hazırlamış olmaktadır. Bu süreçte İhracat rejimi sona ermişken, transit rejimi başlamaktadır.

Vaka: X firması Zaire’den kırmızı et ithalatı yapmak üzere gerekli iÅŸlemelere baÅŸlayarak karşı ülkedeki ihracatçı firma ile sözleÅŸme imzalamış ve ilk parti olan 200 ton civarında 10 araç kırmızı et yola çıkarılmıştır. Araçlar gümrüğe geldiÄŸinde mahreç ülke sorulmuÅŸ ithalatçı firma tarafından Zaire beyan edilmiÅŸtir. Bunun üzerine gümrük idaresi kırmızı etlerin mahrece iade rejimine tabi tutulmasına karar vermiÅŸtir.

Gerekçe: 0201.20.20.00.00 tarife numarası ile tarife cetvelinde yer alan kırmızı et ve kırmızı et ürünlerinin Ebola ve AÄ°DS virüsü tehdidiyle Zaire dahil belirlenen Afrika ülkelerinden ithalatı söz konusu dönemde yasaklanmıştır. Bu nedenle Zaire’den gelen kırmızı et ürünlerinin ülkeye sokulması mümkür olmamakta, mahrece iade rejime tabi tutulmaktadır.

Sonuç: X firması kırmızı etlerin ithalatı ile ilgili sözleşme yaptığı için sözleşme gereği kırmızı etleri teslim almalı veya tazminat ödemelidir. Diğer taraftan mahreç ülkeye tekrar taşıması dahil taşıma ve gümrük masrafları X firmasına ait olmaktadır.

Gümrüğe tabi bir eşyanın ülke içerisinde işleme olanağı almaması veya yurtdışında göreceği işlemler sonucunda daha yüksek oranda artı değer kazanması ihtimalinin bulunması durumunda eşyanın yurt dışına çıkması ve geri dönmesinde gümrük vergileri söz konusu olmamaktadır. Hariçte işleme rejiminin uygulanabilmesi için eşyanın yurtdışına çıkış ve ülkeye geri dönüşünde ticari gelir sağlayan bir eylem olmaması ile birlikte, eşyanın artı değer kazanması için ülke dışına çıkması zorunlu olmalı, aynı işlemlerin ülke içerisinde yapılamıyor olması gerekmektedir.

Hariçte işleme rejiminde; Dış Ticaret Müsteşarlığı, Gümrük Müsteşarlığı ile Madenlerle İlgili İhracatçılar Birliğinden izin alınmaktadır. Dış Ticaret Müsteşarlığı makine ve teçhizatların yurtdışına gönderilmesinde hariçte işleme iznini verirken, hammadde ve yardımcı maddeler için verilecek hariçte işleme izin belgeleri Gümrük Müsteşarlığı tarafından verilmektedir. Madenlerin hariçte işleme rejimi kapsamında yurtdışına gönderilmesinde Madenlerle ilgili İhracatçılar Birliği gerekli izinleri vermektedir.

Hariçte işleme süresi üç ay olarak belirlenmektedir. Eşya sahibi hariçte işleme rejiminden faydalanacak eşyaya ilişkin yurtdışında gerçekleştirilecek işlemleri üç ay içerisinde tamamlayarak eşyayı ülkeye geri getirmek zorundadır. Aksi durumda vergiler gecikme faizi ile birlikte eşya sahibinden tahsil edilmektedir.

Kargo ve kargo taşımacılığı ile ilgili literatür incelendiğinde bu konularda yerli literatürde yapılan çalışmaların yok denecek kadar az olduğu, yabancı literatürde ise sınırlı sayıda çalışma yapıldığı ve bu çalışmaların büyük çoğunluğunun hava kargo taşımacılığı üzerine yoğunlaştığı görülmektedir. Yapılan bu çalışmalarda temel kavramsal açıklamalardan daha çok alan araştırmalarına odaklanılmıştır. Dolayısıyla konu ile ilgili kavramsal açıklamalarda daha çok genel kaynaklardan yararlanılmıştır.

“Kargo” kavramı Golden Dictionaıy’de “hamule, yük” ÅŸeklinde tanımlanmıştır (Arıkan vd., 1989, s.203). Columbia Encyclopedia’da ise bu kavramın tanımı için “aviation” kelimesine gönderme yapılmıştır. Adı geçen ansiklopedide “aviation”; hava taşıttan ve ilgili aktivitelere iliÅŸkin operasyonlar ÅŸeklinde tanımlanmış ve askeri, genel ve hava taşımacılığı ÅŸeklinde üç gruba ayrılarak incelenmiÅŸtir (Columbia Encyclopedia, 2006). Aviation kelimesi Golden Dictionary’de ise “havacılık” ÅŸeklinde tanımlanmıştır. Genel kaynaklarda yapılan bu tanımlar birleÅŸtirildiÄŸinde kargonun temel anlamı, hava yoluyla taşınan yük olmaktadır.

Türkçe’ye Ä°ngilizce’den (cargo) geçen kargo kelimesi Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde “yük taşıyan uçak veya gemi”; “uçak, gemi vb. bir taşıtla taşınan eÅŸya, yük”; “bir yerden baÅŸka bir yere yük veya posta taşıyan ÅŸirket” ve “bu ÅŸirketin taşıdığı yük ve posta” ÅŸekillerinde tanımlanmıştır (tdk.gov.tr 2006). Bu tanımlara bakıldığında kargonun, taşıma aracı, firma veya yük gibi farklı ÅŸekillerde açıklandığı görülmektedir.

Kargoya iliÅŸkin daha ayrıntılı bir tanım ÅŸu ÅŸekilde yapılabilir: Kargo; belirli süreler içinde bir yerden baÅŸka bir yere taÅŸman, tek parçada 100 kg.’ı geçmeyen, ambalaj veya kap içerisinde olan dosya, paket, koli, sandık vb. eÅŸya ve emtiaya verilen addır (arascargo.com 2006; mngkar-go.com.tr 2006). Bu tanım her türlü eÅŸya ve emüayı kargo kapsamına dahil etmemekte, ağırlık ve tür itibarıyla kargo olarak kabul edilebilecek yüklere açıklık getirmektedir. Ãœlkemizde kullanılan anlamına uygun olması bakımından kargonun bu tanımının esas alınması uygun olacaktır.

Kargo taşımacılığı ise genel anlamda kargonun ulaştırılması ile ilgili faaliyetleri kapsar. Kargo taşımacılığı, hem ticari (kurumsal), hem de ticari olmayan (bireysel) kargoların taşınmasını kapsamaktadır. Kargo taşımacılığı daha spesifik olarak, belirli bir sürede şehir içi, şehirler arası ya da ülkeler arasında eşya ve emtia taşınması şeklinde tanımlanabilir (arascargo.com 2006). Bu tanım kargo taşımacılığının coğrafi çerçevesini çizmekte ve bir anlamda bu taşımacılık eyleminin belirli mesafelerle sınırlı olmadığını vurgulamaktadır.