Kargo ve kargo taşımacılığı ile ilgili literatür incelendiğinde bu konularda yerli literatürde yapılan çalışmaların yok denecek kadar az olduğu, yabancı literatürde ise sınırlı sayıda çalışma yapıldığı ve bu çalışmaların büyük çoğunluğunun hava kargo taşımacılığı üzerine yoğunlaştığı görülmektedir. Yapılan bu çalışmalarda temel kavramsal açıklamalardan daha çok alan araştırmalarına odaklanılmıştır. Dolayısıyla konu ile ilgili kavramsal açıklamalarda daha çok genel kaynaklardan yararlanılmıştır.

“Kargo” kavramı Golden Dictionaıy’de “hamule, yük” ÅŸeklinde tanımlanmıştır (Arıkan vd., 1989, s.203). Columbia Encyclopedia’da ise bu kavramın tanımı için “aviation” kelimesine gönderme yapılmıştır. Adı geçen ansiklopedide “aviation”; hava taşıttan ve ilgili aktivitelere iliÅŸkin operasyonlar ÅŸeklinde tanımlanmış ve askeri, genel ve hava taşımacılığı ÅŸeklinde üç gruba ayrılarak incelenmiÅŸtir (Columbia Encyclopedia, 2006). Aviation kelimesi Golden Dictionary’de ise “havacılık” ÅŸeklinde tanımlanmıştır. Genel kaynaklarda yapılan bu tanımlar birleÅŸtirildiÄŸinde kargonun temel anlamı, hava yoluyla taşınan yük olmaktadır.

Türkçe’ye Ä°ngilizce’den (cargo) geçen kargo kelimesi Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde “yük taşıyan uçak veya gemi”; “uçak, gemi vb. bir taşıtla taşınan eÅŸya, yük”; “bir yerden baÅŸka bir yere yük veya posta taşıyan ÅŸirket” ve “bu ÅŸirketin taşıdığı yük ve posta” ÅŸekillerinde tanımlanmıştır (tdk.gov.tr 2006). Bu tanımlara bakıldığında kargonun, taşıma aracı, firma veya yük gibi farklı ÅŸekillerde açıklandığı görülmektedir.

Kargoya iliÅŸkin daha ayrıntılı bir tanım ÅŸu ÅŸekilde yapılabilir: Kargo; belirli süreler içinde bir yerden baÅŸka bir yere taÅŸman, tek parçada 100 kg.’ı geçmeyen, ambalaj veya kap içerisinde olan dosya, paket, koli, sandık vb. eÅŸya ve emtiaya verilen addır (arascargo.com 2006; mngkar-go.com.tr 2006). Bu tanım her türlü eÅŸya ve emüayı kargo kapsamına dahil etmemekte, ağırlık ve tür itibarıyla kargo olarak kabul edilebilecek yüklere açıklık getirmektedir. Ãœlkemizde kullanılan anlamına uygun olması bakımından kargonun bu tanımının esas alınması uygun olacaktır.

Kargo taşımacılığı ise genel anlamda kargonun ulaştırılması ile ilgili faaliyetleri kapsar. Kargo taşımacılığı, hem ticari (kurumsal), hem de ticari olmayan (bireysel) kargoların taşınmasını kapsamaktadır. Kargo taşımacılığı daha spesifik olarak, belirli bir sürede şehir içi, şehirler arası ya da ülkeler arasında eşya ve emtia taşınması şeklinde tanımlanabilir (arascargo.com 2006). Bu tanım kargo taşımacılığının coğrafi çerçevesini çizmekte ve bir anlamda bu taşımacılık eyleminin belirli mesafelerle sınırlı olmadığını vurgulamaktadır.

Kargo taşımacılık hizmetlerinde, hizmetin sunum şekli ve içeriği ile ilgili olarak kullanılan bir takım kavramlar vardır. Bu kavramlar ve anlamları aşağıda sıralanmıştır (arascargo.com 2006; ihlaskargo.com.tr 2006; mngkargo.com.tr 2006):

- Çalışma Alam: Kargo taşıma firmasının şube veya acentesinin kargo alım ve teslim faaliyetlerini yürütecekleri adreslerin belirli olduğu yerleşim alanlarının sınırlarıdır. Her şubenin kargo alımı ve dağıtımı yaptıkları sorumluluk alanlarını ifade eder.

- Devir Kargo: Kargo alıcısının adreste bulunamayışı, yanlış adres verilmiş olması ya da alıcının teslim almaması gibi herhangi bir nedenle gün içerisinde teslimatı gerçekleştirilemediği için ertesi gün teslim edilmek üzere şubede kalan kargolara denir.

- Alım İhbarı: Kargo taşıma hizmeti almak isteyen müşterilerin, kargo firmasının şubesini arayarak kargosunun adresten alınmasını talep etmesidir.

- Alıcı Haberli Kargo: Çıkış merkezinde göndericinin, alıcının kargo gönderiminden haberdar olduğu ve teslim almak üzere bildirimde bulunulmadan şubeye gideceğini beyan etmesi üzerine gönderilen kargolardır.

- Ambar Tesellüm Fişi: Müşterinin adresinden teslim alınan kargolar için (kargonun adresten alınması durumunda fatura kesilemeyeceğin-den) daha sonra kesilecek olan fatura bilgilerini içeren, Maliye Bakanlığının bandrolünü taşıyan ve kullanılması zorunlu resmi evraktır. Bu fişin bir nüshası göndericiye verilir, diğer iki nüshası firmada kalır. Bu makbuz, aynı zamanda kargonun firmaya teslim edildiğinin (zimmetlen-diğinin) belgesidir.

- Adresten Alım: Alım ihbarı yapan müşterinin adresine gidilerek kargosunun teslim alınmasıdır.

- Adrese Teslim: Kargo çıkış merkezinde göndericinin isteği üzerine, belirttiği adrese giderek bizzat alıcının kendisine kargo teslimatının yapılması işlemidir.

- Çıkış Şubesi/Acentesi: Kargonun, gönderici müşteriden alımının yapıldığı ve alıcı müşteriye teslimatı için aktarma merkezine gönderildiği noktadır.

- Varış Şubesi/Acentesi: Kargonun, alıcı müşteriye teslimatının yapıldığı şube/acentedir.

- Toplu Taşıma İrsaliyesi: Kargo taşıma araçlarının, şubeden aktarma noktasına, aktarma noktasından diğer aktarma noktasına, diğer aktarma noktasından şubeye kargo götürebilmeleri için kargo fatura numarası ile o faturadaki kargo adedinin kaydedildiği resmi zimmet belgesidir.

- Gelen Kargo: Alıcı müşteriye teslim edilmek üzere, aktarma merkezi tarafından varış şubesine yönlendirilen kargolardır.

- Giden Kargo: Alıcısına ulaştırılmak üzere gönderici müşteriden teslim alman kargolardır.

- Gönderi Kodu: Gönderilecek kargoya ait kesilen faturanın numarasına gönderi kodu denilmektedir. Koli veya paketin üzerine yapıştırılan barkod etiketinin üzerine de okunaklı bir şekilde yazılmaktadır. Kargonun otomasyon programında takibi için de kullanılmaktadır.

- İhbar Notu: Kargoyu teslim etmek amacıyla gidilen adreste alıcı bulunamadığı için kargonun teslimatının sağlanamaması durumunda, alıcı müşteri adresine bırakılan bilgilendirme amaçlı notlardır. Notta kargonun fatura bilgileri ve teslim edecek şube belirtilerek alıcıdan şube ile irtibat kurması istenir.
- Barkod Etiketi: Kargonun teslim alındığı şube ile teslim edileceği şube arasındaki aşamaların safha safha takibini sağlayan, üzerinde fatura bilgilerinin bulunduğu ve her kargo için ayrı verisel kodlama içeren etikettir. Fatura düzenlenen her parça kargo için bir barkod etiketi düzenlenerek kargonun düz zeminine yapıştırılır. 30 kg. ya da 30 desimetreyi aşan her kargo için iki adet barkod etiketi düzenlenip kargonun iki yüzeyine yapıştırılır.

- Desi: Paket, koli ya da sandık benzeri kolilerin eni, boyu ve yüksekliÄŸinin cm. cinsinden birbirleriyle çarpıldıktan sonra 3000′e bölünmesi ile elde edilen deÄŸerdir. Yurt dışı gönderi hesaplamalarında en, boy ve yüksekliÄŸin cm. cinsinden çarpımı 6000′e bölünerek desi hesaplanır.

- Peşin Ödemeli Fatura: Kargo taşıma ücretinin gönderici tarafından çıkış merkezinde ödenmesi durumunda düzenlenen faturadır. Üç nüsha olarak tanzim edildikten sonra bir nüshası gönderici müşteriye verilir, bir nüsha kasada tutulur, bir nüsha ise alıcı müşteriye gösterilip kimlik tespitiyle imzalatıldıktan sonra varış merkezinde dosyalanır.

- Ücret Alıcıdan Fatura: Kargo taşıma ücretinin alıcı tarafından varış merkezinde ödenmesi durumunda düzenlenen faturadır. Dört nüsha olarak tanzim edildikten sonra bir nüshası göndericiye verilir, bir nüsha kasa nüshasıdır, bir nüsha alıcıya verilir ve son nüsha ise teyit nüshası olup alıcı müşteriye kimlik tespitiyle imzalatıldıktan sonra varış merkezinde dosyalanır.

- Telefon İhbarlı Kargo: Gönderici müşterinin firmaya telefon açarak kargosunun alınmasını ve/veya alıcıya da telefonla bilgi verilip teslim edecek şubeden kargoyu gelip almasının sağlanmasını istediği kargolardır. Varış şubesince alıcılara telefon edilerek teslim alınması istenen kargolar en fazla üç gün bekletilir. Bu sürede teslim alınmayan kargo, göndericiye iade edilir.

- Dosya: Ağırlığı 0-250 gr. arasında olan (maksimum 500 gr.’ı geçmeyen) dokümanlardır. Bu dokümanlar nakit para, çek ve kıymetli evrak ihtiva edemez.

- Kargo Teslim Belgesi (Alıcı Teyit Belgesi): Kargonun alıcı müşteriye teslimatının yapılması sırasında, üzerine alıcının kimlik bilgileri ile kaşe veya imzasının yazıldığı fatura nüshasıdır.

- Tutanak: Kargonun hasar görmesi, içeriğinin eksik olması ya da kaybolması halinde tutulması gereken belgedir.

- Müşteri Talep Dilekçesi: Kargonun kaybolması veya hasar görmesi halinde müşterinin bu durumu ibraz ve kabul ettiğine dair bilgileri içeren dilekçesidir.
- Müşteri Muvajakatnamesi: Kargonun müşteri tarafından herhangi bir nedenden dolayı bedelinin sigorta şirketinden tazmin edilmesinde kargo firmasını vekil tayin ettiği belgedir.

- Sözleşmeli Müşteri: Kargo taşımalarını belirli bir kargo firmasıyla yapmayı tercih ederek taşıma koşullarım karşılıklı görüşüp imza altına alan (sözleşme imzalayan) müşterilerdir. Bunlar genellikle ticari amaçla kargo hizmetinden yararlanan kurumsal müşterilerdir.

- Plastik Mühür: Taşıma esnasında aracın içindeki kargoların güvenliğini sağlamak için taşıma aracının kapısına kilitlenen ve üzerinde seri numarası bulunan mühürdür.

- Aktarma Merkezi: Çıkış şubelerinden gün içerisinde toplanan kargoların getirildiği ve varış merkezlerine toplu olarak sevk işleminin yapıldığı toplama ve muhafaza merkezleridir.

- Mini Paket: Ağırlığı 251 -999 gram arasında olan ve manifesto torbası içerisinde taşınan kargolardır.

- Kilitli Poşet: İçerisinde dosya ve mini paket niteliğindeki emtianın taşınabildiği, gönderici tarafından üzerinde bulunan özel yapışkanı ile kapatıldığı takdirde alıcısına kadar güvenle taşınabilen, özel seri numarası ile değiştirilme olasılığına karşı korumaya sahip olan taşıma poşetleridir.

- Yetki Belgesi: Alıcı müşterinin, kargo teslimatını kendi adına başka bir şahsın ve/veya kurumun yapabileceğine dair yetki verdiğini gösteren belgedir. Alıcı haberli veya telefon ihbarlı olarak gelen kargolarda şubeye alıma gelen kişi veya kurumun kargoyu teslim alabilmesi için yetki belgesi ibraz etmesi zorunludur.

Fiyatlandırma kararları verilirken öncelikle hangi stratejinin uygulanacağına karar verilmesi gerekir. Çalışmanın ilk bölümünde belirtildiği gibi hizmetlerini fıyatlandırılmasında maliyete, rekabete, talebe, değere, anlaşmaya, olası ödemeye ve sabit fiyata dayalı fiyatlandırma stratejileri uygulanmaktadır. Kargo taşımacılık hizmetlerinin fiyatlandırılma-smda bu stratejilerden hangisi veya hangilerinin uygulanacağına karar verilirken üç temel unsur belirleyici olmaktadır. Bunlar hizmetin üretim süreci, pazarın yapısı ve rekabet durumudur. Kargo taşımacılık hizmetinin üretiminde sunulan temel ve yardımcı hizmetlerin düzeyine ve kalitesine bağlı olarak taşımacılık ve personel giderleri ön plana çıkmakta, pazarın yapısı açısından bu hizmetten yararlanan kurumsal ve bireysel müşterilerin özellikleri, beklentileri, değer algılan ve ödeme güçleri dikkate alınmakta, rekabet durumunda ise rakiplerin sundukları hizmetler ve fiyatlandırma stratejileri göz önünde bulundurulmaktadır. Dolayısıyla kargo taşıma hizmetlerinin fıyatlandırılmasında işletmelerin temel maliyet unsurlarını dikkate alarak maliyete dayalı fiyatlandırma stratejisini ve rekabetçi bir fiyat belirleyerek rekabete dayalı fiyatlandırma stratejisini benimsemeleri ve böylelikle karma bir fiyatlandırma stratejisi uygulamaları gerekir. Çünkü ancak bu şekilde taşıma sisteminin farklı bölümlerinin fiyatlandırma kararına etkileri değerlendirilip hesaba katılmış olmaktadır (Charnes vd., 2001, s. 17).

Fiyatlandırma stratejisi belirlendikten sonra fiyatlandırma politikası tespit edilmelidir. Kargo taşımacılık hizmetlerinden toplum içerisinde kurumsal ve bireysel düzeyde çok geniş bir kesimin yararlanması ve sektördeki rekabetin üst düzeyde olması, bu hizmetlerin fiyatlandırma politikalarının da çeşitli olmasını gerektirmektedir. Bu anlamda firmalar fiyatlandırmada; prestij fiyatlaması, psikolojik fiyatlama, indirimli fiyat-lama, değer odaklı fiyatlama ve fiyat farklılaştırması politikalarından yaralanabilirler.

Türkiye’de de kargo taşıma firmaları fiyatlandırma yaparken maliyet boyutunda taşınacak kargonun ağırlığını (kg), hacmini (desi), taşıma mesafesini (km), sigorta bedelini ve sunulan yardımcı hizmetleri (adresten alım, adrese teslim, telefon ihban, uçakla taşıma vb) dikkate almaktadırlar. Bununla beraber talebin özelliklerini ve rakiplerini de dikkate alarak fiyat farklılaÅŸtırması yapmakta ve özellikle hizmetten yoÄŸun ÅŸekilde yararlanan kurumsal müşterilerle sözleÅŸmeler yaparak indirimli fiyat politikası uygulamaktadırlar {yurtieikargo.com.tr 2006; arascargo.com 2006; ihlaskargo.com.tr 2006; mngkargo.com.tr 2006; expresskar-go.com.tr 2006; globalkargo.com 2006).